Aleviler neden Afiyet olsun yerine Helalihoş olsun der?
Aleviler neden Afiyet olsun yerine Helalihoş olsun der?
Alevi inanç ve kültüründe sofranın, lokmanın ve paylaşmanın ayrı bir anlamı vardır. Bu nedenle bazı Aleviler, günlük hayatta yaygın olarak kullanılan “Afiyet olsun” sözü yerine; “Helalihoş olsun”, “Yarasın”, “Şifa olsun” veya “Bereketli olsun” gibi ifadeleri tercih ederler.
Bu anlayışın temelinde ise “rızalık” vardır.
Çünkü “Helalihoş olsun” sözü; kişinin kendi emeğiyle kazandığı lokmayı gönül rızasıyla paylaşmasını, sunduğu nimette hakkını helal ettiğini ifade eder. Yani verilen lokmanın sadece maddi değil, manevi olarak da paylaşılması anlamını taşır.
Alevi öğretisinde lokma kutsaldır. Sofrada bulunan nimetin helal kazançla elde edilmesi, paylaşılması ve gönülden sunulması önemlidir. Bu nedenle “Helalihoş olsun” sözü, sadece bir iyi dilek değil; aynı zamanda rızalık bildirimi olarak görülür.
“Afiyet olsun” sözüyle ilgili ise Alevi toplumunda anlatılan bazı rivayetler bulunmaktadır.
Bu rivayetlerden birine göre, Yezid bin Muaviye’in “Afiyet” isminde çok sevdiği bir kızının bulunduğu ve bu ismin sofralarda sıkça anıldığı söylenir. Ancak bu bilgi tarihî kaynaklarla kesin olarak doğrulanmış değildir. Daha çok sözlü kültürde yaşayan bir anlatım olarak aktarılmaktadır.
Bir başka rivayet ise Kerbelâ olayıyla ilişkilendirilir. Rivayete göre, İmam Hüseyin’in şehit edilmesinden sonra Yezid’in büyük sofralar kurdurduğu ve sofradakilere “Afiyet olsun” dediği anlatılır. Bu nedenle bazı Aleviler, Kerbelâ’nın acısıyla ilişkilendirdikleri bu ifadeyi kullanmamayı tercih etmişlerdir.
Ancak tarihi ve dilbilimsel açıdan bakıldığında, “afiyet” kelimesi Arapçada çok eski dönemlerden beri; sağlık, esenlik, huzur, sıhhat anlamlarında kullanılan bir kelimedir.
Dolayısıyla “Afiyet olsun” sözünün doğrudan Yezid’den geldiğine dair kesin tarihî bir kanıt bulunmamaktadır. Bu anlatılar daha çok inançsal hafızada ve sözlü gelenekte yaşayan rivayetlerdir.
Sonuç olarak mesele yalnızca bir kelime tercihi değildir. Alevi kültüründe önemli olan; lokmanın helalliği, paylaşımın rızalıkla yapılması ve insanın sunduğu nimeti gönülden ikram etmesidir.
Bu bağlamda kendi açtığımız sofrada ya da dışarıda birine yemek yedirdiğimizde, çay veya kahve ısmarladığımızda ve bize teşekkür edildiğinde; biz o kişiye “Helalihoş olsun” ya da “Yarasın” deriz. Çünkü kendi kesemizden yedirdiğimiz, içirdiğimiz nimetleri helal ettiğimizi ve bunu gönül rızasıyla yaptığımızı ifade etmiş oluruz.
Bir kişiye lokma sunmak sadece karnını doyurmak değildir; aynı zamanda paylaşmak, rızalık vermek ve gönülden ikram etmektir. Bu nedenle Alevi kültüründe “Helalihoş olsun” sözü manevi bir anlam taşır.
Hayatın her alanında yemek yiyen bir yakınımızı, dostumuzu veya arkadaşımızı gördüğümüzde; “Afiyet olsun” yerine “Yarasın”, “Helalihoş olsun” ya da “Bereketli olsun” demek daha uygun ve anlamlı görülmektedir.
Ehli Beyt yazarı ve Seyyid Seyfeddin Ocağı evlatlarından,
=Seyyid Hakkı Azak=
YouTube, Muhabbet Dergâhı TV-Seyyid Hakkı kanalımız: https://www.youtube.com/user/YediDeryaSohbeti62
Facebook, Muhabbet Dergâhı grubumuz: https://www.facebook.com/groups/244039227002241
Fcebook, Muhabbet Dergâhı İlimle İrşad sayfamız; https://www.facebook.com/profile.php?id=100057353323519
WEB sayfamız, Alevilikte Inanç-Seyyid Hakkı Azak; https://www.alevilikte-inanc.de/
Facebook, Seyyid Hakkı Azak özel sayfamız; https://www.facebook.com/profile.php?id=61570018628168